akt oskarżenia

pismo procesowe kończące postępowanie przygotowawcze, skierowane do sądu przez uprawnionego oskarżyciela domagające się od sądu rozpoznania sprawy o czyn przestępny zarzucany oskarżonemu. Zawiera m.in. wskazanie sprawcy przestępstwa (oskarżonego), opis zarzucanego mu czynu, kwalifikację prawną oraz uzasadnienie oskarżenia. Akt oskarżenia przekazuje się do właściwego sądu wraz z aktami sprawy i dowodami rzeczowymi. Akt oskarżenia sporządza się w terminie 14 dni od zamknięcia śledztwa, a jeżeli podejrzany jest tymczasowo aresztowany – w terminie 7 dni.

akta sprawy

dokumenty zebrane w toku postępowania przygotowawczego oprawione w okładkę (sporządzoną według wzoru) i opisane sygnaturą, kwalifikacją prawną i in. Dla każdej sprawy zakłada się odrębne akta. Każdy tom akt zawiera 200 kart, kolejno ponumerowanych (zachowuje się ciągłość numeracji) i zszytych.

apelacja

środek zaskarżenia, przysługujący osobie uprawnionej, od wyroku sądu pierwszej instancji. Apelację rozpoznaje sąd II instancji. Termin do wniesienia apelacji wynosi 14 dni i biegnie od daty doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem.

dochodzenie

forma prowadzenia postępowania przygotowawczego przez Policję lub inne uprawnione organy. Dotyczy spraw, w których nie prowadzi się śledztwa, m.in. zagrożonych karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, z tym że w wypadku przestępstw przeciwko mieniu tylko wówczas, gdy wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza 100.000 zł. Dochodzenie może być prowadzone przez okres 2 miesięcy. Prokurator może ten okres przedłużyć do 3 miesięcy, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach na dalszy czas oznaczony.

kara

określona przez prawo karne reakcja państwa na czyn przestępny. Kodeks karny przewiduje następujące kary: - grzywna - wymierzana w stawkach dziennych, najniższa liczba stawek wynosi 10, najwyższa 360. Ustalając stawkę dzienną sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, warunki osobiste, rodzinne, możliwości zarobkowe i in. Stawka dzienna nie może być niższa niż 10 zł i wyższa niż 2.000 zł, - ograniczenie wolności - trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 12 miesięcy. W czasie odbywania takiej kary skazany nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca pobytu, jest obowiązany do wykonywania pracy wskazanej przez sąd, ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary, - pozbawienie wolności - trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 15 lat, - 25 lat pozbawienia wolności, - dożywotnie pozbawienie wolności.

środki karne

do środków karnych, które może orzec sąd, należą:

- pozbawienie praw publicznych

- zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej,

- zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub z opieką nad nimi,

- obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu,

- zakaz prowadzenia pojazdów

- przepadek,

- obowiązek naprawienia szkody,

- nawiązka,

- świadczenie pieniężne,

- podanie wyroku do publicznej wiadomości.

oskarżony

osoba, wobec której skierowano do sądu akt oskarżenia lub wniesiono wniosek o warunkowe umorzenie postępowania karnego.

podejrzany

osoba, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego (art. 71 § 1 kpk).

postępowanie przygotowawcze

etap procesu karnego poprzedzający postępowanie sądowe, którego celem jest: - ustalenie, czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo, - wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy, - zebranie danych osobopoznawczych o podejrzanych, - wszechstronne wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym ustalenie osób pokrzywdzonych i rozmiarów szkody, - zebranie, zabezpieczenie i utrwalenie dowodów dla sądu tak, aby rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło na pierwszej rozprawie głównej. Postępowanie przygotowawcze ma również na celu wyjaśnienie okoliczności, które sprzyjały popełnieniu czynu. Postępowanie przygotowawcze prowadzi się w formie śledztwa lub dochodzenia. Postępowanie to prowadzi lub nadzoruje prokurator, a w zakresie przewidzianym w ustawie prowadzi je Policja. W wypadkach przewidzianych w ustawie uprawnienia Policji przysługują innym organom. Określone w ustawie czynności w postępowaniu przygotowawczym przeprowadza sąd.

przestępstwo

czyn zawiniony, bezprawny (zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia). Czyn będący przestępstwem może polegać na działaniu albo na zaniechaniu. Przestępstwo jest zbrodnią lub występkiem. Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.

przeszukanie

czynność procesowa dokonywana przez uprawniony organ (prokuratora bądź Policję, a w wypadkach przewidzianych w ustawie także inny organ), mająca na celu wykrycie lub zatrzymanie albo przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej, a także znalezienie rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu w postępowaniu karnym.

śledztwo

forma prowadzenia postępowania przygotowawczego. Śledztwo prowadzi się w sprawach: - w których rozpoznanie w pierwszej instancji należy do właściwości sądu okręgowego, - o występki - gdy osobą podejrzaną jest sędzia, prokurator, funkcjonariusz Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego, - o występki - gdy osobą podejrzaną jest funkcjonariusz Straży Granicznej, Żandarmerii Wojskowej, finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, w zakresie spraw należących do właściwości tych organów lub o występki popełnione przez tych funkcjonariuszy w związku z wykonywaniem czynności służbowych, - o występki, w których nie prowadzi się dochodzenia, - o występki, w których prowadzi się dochodzenie, jeżeli prokurator tak postanowi ze względu na wagę lub zawiłość sprawy. Śledztwo prowadzi prokurator Policja. Prokurator może powierzyć Policji przeprowadzenie śledztwa lub wykonanie w nim określonych czynności. Śledztwo powinno być ukończone w ciągu 3 miesięcy, a w uzasadnionych wypadkach jego termin może być przedłużony na dalszy czas oznaczony.

środki zapobiegawcze

grupa środków przymusu w procesie karnym, służących zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania karnego. Najsurowszym z nich jest tymczasowe aresztowanie. Do innych środków należą: poręczenie majątkowe, osobiste lub społeczne, dozór Policji, zakaz opuszczania kraju (może być połączony z zatrzymaniem paszportu lub innego dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy albo z zakazem wydania takiego dokumentu), zawieszenie w czynnościach służbowych lub w wykonywaniu zawodu, jak też nakaz powstrzymania się od prowadzenia określonej działalności lub od prowadzenia określonego rodzaju pojazdów. Środki zapobiegawcze, za wyjątkiem tymczasowego aresztowania, może w toku postępowania przygotowawczego stosować prokurator. Na postanowienia w przedmiocie środków zapobiegawczych przysługuje zażalenie. Środki zapobiegawcze można stosować w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa; można je stosować tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że podejrzany popełnił przestępstwo.

świadek incognito

świadek, którego dane osobowe i inne okoliczności umożliwiające ujawnienie jego tożsamości zostają zachowane w tajemnicy z uwagi na zagrożenie życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka lub osoby dla niego najbliższej. Dane i okoliczności dotyczące świadka pozostają wyłącznie do wiadomości prokuratora i sądu, a gdy zachodzi konieczność - również funkcjonariusza Policji prowadzącego postępowanie.

tymczasowe aresztowanie

najsurowszy środek zapobiegawczy. W postępowaniu przygotowawczym stosowany przez sąd na wniosek prokuratora, jeżeli: - zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się podejrzanego, zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu, - zachodzi uzasadniona obawa, że podejrzany będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne. Jeżeli podejrzanemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą. Tymczasowe aresztowanie może wyjątkowo nastąpić także wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że podejrzany, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, a zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził. Łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji nie może przekroczyć 2 lat.

warunkowe umorzenie postępowania karnego

sąd może umorzyć warunkowo postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy, który dotychczas nie był karany za przestępstwo umyślne, jego warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, iż będzie on przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Warunkowe umorzenie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą do 3 lat pozbawienia wolności. Warunkowe umorzenie może być zastosowane do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, jeżeli pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, sprawca naprawił szkodę lub pokrzywdzony i sprawca uzgodnili sposób naprawienia szkody. Warunkowe umorzenie następuje na okres próby, który wynosi od 1 roku do 2 lat i biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia.

wyjaśnienia

wypowiedź podejrzanego do protokołu przesłuchania (lub też złożona przez podejrzanego w toku przesłuchania w postępowaniu przygotowawczym na piśmie). Podejrzany ma prawo składać wyjaśnienia, może jednak bez podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub odmówić składania wyjaśnień. O prawie tym należy go pouczyć.

wykroczenie

czyn społecznie szkodliwy, zagrożony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia karą aresztu, która może trwać od 5 do 30 dni, ograniczenia wolności (1 miesiąc), grzywny do 5000 zł albo nagany. Wykroczenie można popełnić zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie.

wyrok

orzeczenie sądu rozstrzygające sprawę w procesie co do istoty (merytorycznie). Podstawę wyroku w sprawie karnej może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej.

występek

czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc. Występek można popełnić z winy umyślnej lub - jeśli ustawa tak stanowi - z winy nieumyślnej. (lekkomyślność, niedbalstwo).

zatarcie skazania

instytucja prawa karnego polegająca na tym, że po upływie określonego czasu fakt skazania, a zatem także i popełnienia przestępstwa, uważa się za niebyły. Wpis o skazaniu usuwa się z Krajowego Rejestru Karnego.

zatrzymanie

środek przymusu, polegający na pozbawieniu wolności na czas do 48 godzin osoby podejrzanej, stosowany jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsamości albo istnieją przesłanki do przeprowadzenia przeciwko tej osobie postępowania w trybie przyspieszonym. Zatrzymanego należy poinformować o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach. Z zatrzymania sporządza się protokół, a jego odpis doręcza się zatrzymanemu. Na zatrzymanie przysługuje zażalenie do sądu. Zatrzymanego należy natychmiast zwolnić, gdy ustanie przyczyna zatrzymania, a także jeżeli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania nie zostanie on przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Zatrzymanego należy również zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania go do dyspozycji sądu nie doręczono mu postanowienia o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania.

zażalenie

środek odwoławczy należący do grupy tzw. zwyczajnych środków odwoławczych (środków zaskarżenia). Przysługuje od postanowień i zarządzeń oraz czynności w postępowaniu przygotowawczym nie będących decyzjami, naruszających prawa stron i innych osób.

zbrodnia

czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 albo karą surowszą. Zbrodnia charakteryzuje się szczególnie wysokim stopniem społecznej szkodliwości oraz tym, że można ją popełnić tylko umyślnie.

zeznania

forma przekazu do protokołu przesłuchania informacji przez świadka, biegłego w toczącym się postępowaniu. Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznanie. Składanie fałszywych zeznań jest karalne. Na świadka, który bez usprawiedliwienia nie stawi się albo bez zezwolenia prokuratora oddali się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, może zostać nałożona kara pieniężna w wysokości do 10.000 zł. Ponadto prokurator może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka (art. 285 § 1 i 2 kpk).